Dobranie odpowiedniego opału do źródła ciepła ma spore znaczenie, gdy chcemy uzyskać maksimum efektu. Szczególnie istotne jest to w domowych paleniskach, takich jak kominek czy kocioł na drewno, aby uniknąć oklejania przewodu kominowego przez sadzę i substancje smoliste.
Jeśli mamy wybór, również tworząc ognisko w terenie, odpowiedź na pytanie "jakie drewno na ognisko" pozwoli nam ogrzewać się nim dłużej i mniejszym nakładem pracy. Wyjaśnimy to w poniższym artykule.
Choć spalić można każde drewno, to warto rozpalić ognisko z użyciem odpowiedniego opału, aby trwało to jak najkrócej. Później, gdy ogień już buzuje, mamy już większą elastyczność, jeśli chodzi o rodzaj drewna czy jego stan. Różne rodzaje ognisk nie mają tu wpływu na wybór drewna, może z zastrzeżeniem, o którym będzie nieco później.
Kluczowe znaczenie w procesie rozpalania ogniska ma przygotowanie odpowiednich porcji:
Jak wiadomo, rozpalając ognisko nie kierujemy zapałki czy krzesiwa od razu na większe kawałki drewna
Wilgotność drewna to jeden z najważniejszych czynników wpływających na jego przydatność jako opału. Drewno, które zawiera zbyt dużo wody -- mokre drewno -- spala się bardzo nieefektywnie. Zamiast generować ciepło, najpierw musi odparować zawartą w sobie wilgoć, co pochłania znaczną część energii i powoduje, że ognisko ledwo się tli. Taki ogień daje mało ciepła, trudno go rozpalić i trzeba ciągle go doglądać, aby nie zgasł.
Dodatkowo, mokre drewno wydziela przy spalaniu dużą ilość dymu, który jest nie tylko uciążliwy, ale wdychany może być szkodliwy, bo zawiera drobne cząstki smoły i sadzy. Dym utrudnia gotowanie, drażni oczy, osadza się na ubraniach i sprzęcie, a w przypadku biwakowania w pobliżu namiotu może znacznie obniżyć komfort wypoczynku. Dlatego wybór odpowiednio suchego drewna to podstawa skutecznego i przyjemnego ogniska.
Mokre drewno można poukładać dookoła ogniska, ale oczywiście w odległości zapewniającej bezpieczeństwo, by nie przeniósł się na nie płomień. Ciepło oddawane przez ogień i żar na drodze promieniowania będzie wstępnie podsuszać ten opał, zmniejszając obecność wody wewnątrz drewna. Ognisko typu Dakota, zakopane w ziemi, nie będzie się do tego celu nadawać. Dobrze sprawdzą się w tym zakresie ogniska z opałem ustawionym w kształcie stożka, bo dają więcej płomieni i wypromieniowują dużo ciepło dookoła.
Drewno iglaste, takie jak sosna, świerk czy jodła, zawiera stosunkowo dużo żywicy, która sprawia, że bardzo łatwo się pali i szybko się rozpala -- dlatego często drobnych patyków z drzew iglastych używa się jako podpałki. Żywica działa jak naturalna rozpałka do grilla, intensyfikując płomień w początkowej fazie rozpalania ogniska, bo uwalnia się z drewna już przy dość niskich temperaturach i ulega gwałtownemu spaleniu. Jednak to właśnie ta cecha sprawia też, że drewno iglaste nie jest najlepszym wyborem jako główne źródło opału.
Podczas spalania żywica zawarta w drewnie powoduje intensywne dymienie oraz powstawanie iskier, które mogą być niebezpieczne, szczególnie przy ognisku rozpalanym w lesie lub w pobliżu namiotu. Dodatkowo, drewno drzew iglastych szybko się wypala, generując stosunkowo niewielką ilość energii w porównaniu do drewna liściastego. Dlatego choć drewno sosnowe może być dobrym uzupełnieniem opału, nie powinno stanowić podstawy ogniska, zwłaszcza jeśli zależy nam na długim, stabilnym ogniu i komfortowym gotowaniu.
W polskich lasach drewno iglaste, zwłaszcza sosna, jest najpowszechniejsze. A ponieważ mamy mnóstwo lasów monokulturowych, może się okazać, że po prostu nie mamy wyboru, że do dyspozycji mamy tylko zwalone sosnowe pnie. Ewentualnie z dodatkiem brzozy.
Drewno brzozowe to jedno z najczęściej wybieranych gatunków do ognisk -- i to nie bez powodu. Jest łatwo dostępne, nawet w formie chrustu, a jego charakterystyka sprawia, że świetnie nadaje się zarówno do rozpalania ognia, jak i do utrzymywania go przez dłuższy czas. Brzoza pali się dość szybko, ale równomiernie, dając jasny, stabilny płomień.
Choć brzoza nie zapewnia tak dużej ilości ciepła jak np. grab czy dąb, to do celów rekreacyjnych, takich jak pieczenie kiełbasek nad ogniem czy spędzanie czasu przy ognisku, jest bardzo dobrym wyborem. Nie strzela żywicą, nie dymi nadmiernie i nie zostawia dużo żaru — ale za to jest wygodna w użyciu i daje przyjemne ciepło oraz atmosferę.
Co istotne, nawet lekko wilgotne drewno brzozowe może się zapalić, ponieważ cienka kora brzozy zawiera naturalne olejki i łatwopalne substancje -- można ją wykorzystać jak naturalną rozpałkę. W terenie warto zbierać kawałki brzozowej kory do późniejszego rozpalania ogniska.
Drewno twarde, takie jak dąb, buk czy jesion, to doskonały wybór na ognisko, które ma palić się długo i równomiernie. Gatunki te charakteryzują się dużą gęstością, dzięki czemu spalają się powoli i generują intensywne ciepło oraz stabilny żar. To sprawia, że są szczególnie cenione podczas biwaków, dłuższych wieczornych posiedzeń przy ognisku lub przygotowywania potraw wymagających stałej temperatury przez dłuższy czas.
Dąb i buk są szczególnie znane z tego, że dają dużo żaru, co ułatwia utrzymanie palenia się ognia bez konieczności ciągłego dokładania drewna. Jesion natomiast ma dodatkową zaletę -- dość łatwo się rozpala mimo swojej twardości, co czyni go kompromisem pomiędzy brzozą a dębem. Należy jednak pamiętać, że drewno twarde najlepiej spisuje się, gdy jest dobrze wysuszone -- wilgotne może sprawiać trudności przy rozpalaniu. Sezonowane, dobrze podsuszone drewno drzew liściastych jest luksusem, na który w terenie nie możemy sobie pozwolić.
Drewno pochodzące z drzew owocowych -- takich jak jabłoń, grusza, śliwa, czereśnia czy wiśnia -- jest wyjątkowo cenione nie tylko przy rozpalaniu ogniska i do pieczenia żywności, ale także w procesie wędzenia mięsa, ryb i serów. Podczas spalania wydziela przyjemny, słodkawy aromat, który nie tylko umila wieczory przy ogniu, ale również wpływa pozytywnie na smak potraw przygotowywanych na ruszcie. Właśnie dzięki temu drewno owocowe znajduje szerokie zastosowanie w kuchni plenerowej i tradycyjnym wędzeniu, zwłaszcza wśród miłośników domowych wędzarni.
Co ważne, drewno z drzew owocowych nie zawiera dużych ilości żywicy, dzięki czemu nie powoduje osadzania się goryczy na wędzonych produktach i nie pozostawia nieprzyjemnego posmaku.
W kontekście ogniska drewno owocowe również sprawdza się znakomicie. Pali się równomiernie, daje umiarkowaną ilość energii i mało dymu, a jego zapach często przywodzi na myśl rodzinne spotkania i tradycyjne ogniska. Z tego względu warto je wykorzystać, gdy tylko jest dostępne. Niestety -- w naturalnym terenie, z dala od sadów czy ogrodów, znalezienie odpowiedniej ilości drewna owocowego bywa trudne. Występuje raczej w pobliżu gospodarstw domowych, działek i terenów uprawnych (na miedzach). W lesie można znaleźć je rzadko i to zazwyczaj tam, gdzie kiedyś, kilkadziesiąt lat temu, mieszkali ludzie (w jakimś opuszczonym, zarośniętym sadzie).
Jeśli wybierzesz odpowiednie drewno, palenie ogniska będzie łatwe i przyjemne. W praktyce, w sytuacji kryzysowej, raczej nie będziesz miał wielkiego wyboru.
Przygotowanie drewna na ognisko to kluczowy etap, który wpływa zarówno na jakość płomienia, jak i na nasze bezpieczeństwo podczas korzystania z ognia w terenie. Źle dobrane lub niewłaściwie przygotowane drewno może powodować nadmierne dymienie, trudności z rozpaleniem lub gwałtowne "strzelanie" żywicą, co w skrajnych przypadkach może doprowadzić do poparzeń lub zaprószenia ognia. Nie wszystkie ubrania outdoorowe są ognio- i iskroodporne!
Dobrze przygotowane drewno powinno być przede wszystkim suche i odpowiednio rozdrobnione. Grubsze polana warto porąbać na mniejsze kawałki, dzięki czemu szybciej się rozpalą i będą łatwiejsze do kontrolowania. Warto również zadbać o zestaw różnej grubości drewna: od cienkich patyków na podpałkę, przez szczapy średniego kalibru, aż po grube kawałki drewna, które będą palić się długo i równomiernie. Takie podejście nie tylko ułatwia rozpalenie ognia, ale także pozwala lepiej zarządzać temperaturą i czasem spalania – co ma znaczenie zarówno przy gotowaniu, jak i przy długim siedzeniu przy ognisku.
Do rozdrabniania drewna polecamy nie nóż, lecz toporek turystyczny Coghlan's Pack Axe.
Przecinanie lub łamanie dłuższych kawałków nie jest konieczne. Zawsze można je powoli dosuwać do ogniska, co ułatwia jego kontrolowanie i zmniejsza nakład pracy. W razie potrzeby można przecież włożyć je w całości do ognia tak, aby zostały przepalone w połowie.
Bezpieczeństwo podczas spalania drewna ma ogromne znaczenie, zarówno w kontekście zdrowia, jak i życia osób przebywających w pobliżu ogniska. Ogień w terenie, choć niezwykle pomocny, potrafi być nieprzewidywalny, dlatego odpowiedzialne podejście do jego rozpalania i utrzymywania jest absolutnie kluczowe.
Warto unikać spalania drewna malowanego, impregnowanego lub sklejonego (np. płyt wiórowych), ponieważ podczas ich spalania uwalniają się szkodliwe dla zdrowia substancje chemiczne, takie jak formaldehydy, metale ciężkie czy dioksyny. Te toksyny mogą powodować poważne problemy zdrowotne -- zwłaszcza w częściowo osłoniętych przestrzeniach, np. pod wiatą albo przy rozpalaniu ogniska przed szałasem z jednospadowym dachem lub przed rozpiętą w ten sam sposób plandeką.
Można oczywiście spalać drewniane odpady, na przykład niepotrzebne już dalej deski lub listewki, ale wyłącznie wtedy, gdy nie były niczym malowane ani impregnowane.
Dodatkowo, należy uważać na rozrzucanie się żaru i iskier, szczególnie w suchych porach roku, gdy ryzyko pożaru lasu lub łąki jest bardzo wysokie. Dlatego zawsze trzeba mieć przygotowany sposób na szybkie ugaszenie ognia – choćby w postaci wiadra z wodą lub łopaty do przysypania żarem ziemią.
Oznacza to, że drewno powinno być spalane w odpowiednio przygotowanym i bezpiecznym miejscu, aby zminimalizować ryzyko pożaru oraz obrażeń. Najlepszym rozwiązaniem jest rozpalenie ogniska w istniejącym palenisku, na przykład miejscu wyznaczonym w lesie lub na polu namiotowym, gdzie ziemia jest już odizolowana od łatwopalnych materiałów. Jeśli takiego miejsca nie ma, a mamy pewność, że chcemy ogień rozpalić w miejscu legalnym, musimy samodzielnie przygotować bezpieczne palenisko: usunąć suchą trawę, liście i gałęzie w promieniu co najmniej 2-5 metrów, a następnie otoczyć ognisko kamieniami lub wykopać płytki dołek w ziemi.
Odpowiednie miejsce to nie tylko kwestia odległości od materiałów łatwopalnych, ale też dobra lokalizacja względem wiatru. Ognisko nie powinno znajdować się pod nisko wiszącymi gałęziami ani zbyt blisko namiotów, hamaków czy plecaków. Nie powinno znajdować się w miejscu otoczonym inną roślinnością, w sposób utrudniający dostęp do niego z każdej strony. Warto też mieć pod ręką wodę, piasek lub gaśnicę (jeśli palimy ogień na kempingu) -- środki, które umożliwią szybkie zareagowanie w razie niekontrolowanego rozprzestrzenienia się ognia. Tylko dzięki takim środkom ostrożności ognisko stanie się bezpiecznym i przyjemnym elementem każdego biwaku.
Odpowiednio dobrany opał i podpałka w poszczególnych fazach palenia, a także odpowiedni sposób prowadzenia ogniska (zapewniający np. dopływ powietrza do spalania, aby mogło ono mieć miejsce żywym płomieniem, a nie tlić się) mają kluczowe znaczenie aby przez cały czas trwania ogniska korzystać z jak najmniejszej ilości opału.
